TRAKYA POLİTİK – CHP Tekirdağ Milletvekili Cem Avşar, kentin derinleşen su krizini Meclis’e taşıdı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’dan; DSİ’nin son 23 yıldaki yatırım bilançosu, geciken barajların takvimi, kaçak kuyular, kapalı sulama oranı, erken uyarı sistemi ve yıllardır bekleyen Su Kanunu başlıklarında yazılı yanıt istedi. “Yeraltı suyuna bağımlılık sürdürülemez, stratejik yatırımlar hızla devreye alınmalı” vurgusu yaptı.

Tekirdağ, tarım–sanayi–turizm ekseninde büyüyen bir kent. Nüfusun 1 milyon 200 bini aşması, kuraklığın şiddetlenmesi ve yağışların mevsim normallerinin altında seyretmesi, içme–kullanma–sulama suyu arzını kritik eşiğe taşıdı. Resmî açıklamalara göre içme ve kullanma suyunun yüzde 88’i hâlen yeraltından karşılanıyor. Bu model hem maliyetleri yükseltiyor hem de sürdürülebilirliği zayıflatıyor.

“Trakya kişi başına 150–200 m³ bandında”: Mutlak kıtlık eşiğine uyarı

Avşar, Trakya’da kişi başına yıllık su miktarının 150–200 metreküpe kadar düştüğünü hatırlatıyor. Bu seviye, uluslararası literatürde “mutlak kıtlık” eşiğinin dahi altında. Yeraltı su seviyelerindeki hızlı düşüş, enerji maliyetlerini katlıyor; tarımsal üretim, sanayi prosesleri ve hane halkı faturaları eşzamanlı baskı altında.

Geciken barajlar: İnecik 1–2, Dedecik, Kömürköy, Kızılağaç, Balaban

Avşar, “kalıcı çözümün stratejik yatırımlar ve yeni baraj projeleri” ile mümkün olduğunun altını çiziyor. Uzun süredir gündemde olan İnecik 1–2, Dedecik, Kömürköy, Kızılağaç ve Balaban barajlarının planlama–kamulaştırma–finansman–ihale zincirinde net bir takvimle ilerlemesini istiyor. Barajlardaki dolulukların kritik seviyelere inmesi, projelerin aciliyetini artırıyor.

Organize sanayiler ve tarımsal sulama: Denetim, dönüşüm, tasarruf

Önerge; OSB’lerde yeraltı suyuna bağımlılığın kontrol altına alınması, kaçak kuyulara karşı etkin denetim, kapalı sulama şebekesine geçişin hızlanması ve modern sulama (damla–yağmurlama) yöntemlerine desteklerin ölçülebilir sonuçlarıyla açıklanmasını talep ediyor.

TESKİ ile koordinasyon: Kısa–orta–uzun vadeli yol haritası

Avşar, Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi ve TESKİ’nin ilettiği içme suyu altyapısı ve su rezervlerini koruma–geliştirme projelerinin Bakanlık nezdinde önceliklendirilmesini, kuraklık dönemleri için açık bir kriz yönetimi protokolü açıklanmasını istiyor. Kayıp–kaçakların azaltılması, şebeke rehabilitasyonu ve arıtılmış suyun sanayi–peyzaj kullanımında yaygınlaştırılması önerileri öne çıkıyor.

Akıllı su uygulamaları: Gri su, yağmur hasadı, izleme–erken uyarı

Önerge, gri su dönüşümü, yağmur suyu kullanımı, akıllı sayaçlar ve sulama otomasyonu gibi uygulamaların il genelinde yaygınlık oranının açıklanmasını, kuraklık erken uyarı sisteminin kapsam ve işleyişinin netleştirilmesini talep ediyor.

Su Kanunu: 2026 vaadi için somut takvim beklentisi

Yıllardır beklenen “Su Kanunu” çalışmasının hangi aşamada olduğu, meslek örgütleri ve kurumların görüşlerinin nasıl alındığı soruluyor. Avşar, düzenlemenin yetki–sorumlulukları netleştirerek havza bazlı yönetişimi güçlendirmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Önergede Bakanlığa yöneltilen başlıca sorular (özet)

1. DSİ’nin Tekirdağ bilançosu: Son 23 yılda tamamlanan–devam eden–planlanan tarımsal sulama ile içme–kullanma suyu projeleri hangileri? Ayrılan bütçeler ve fiziki ilerleme oranları nedir?
2. Modern sulamaya geçiş desteği: 2023–2027 Kuraklık Eylem Planı kapsamında üreticilere sağlanan desteklerin toplamı, uygulanan yöntemler ve sağlanan su tasarrufu ne kadar?
3. Baraj takvimi: İnecik 1–2, Dedecik, Kömürköy, Kızılağaç, Balaban projeleri hangi aşamada? Öngörülen devreye alma tarihleri nelerdir? Kamuoyuna düzenli bilgilendirme yapılacak mı?
4. TESKİ projeleri: Bakanlığa sunulan altyapı–rezerv koruma projeleri var mı? Varsa Plan kapsamında önceliklendirildi mi?
5. Kurumsal işbirliği planı: Kısa–orta–uzun vadede Büyükşehir ile hangi tedbirler uygulanacak?
6. Akıllı su uygulamaları: Gri su, yağmur suyu, akıllı sayaç, kapalı devre ve damla sistemlerine ilişkin çalışma ve yaygınlık oranları nedir?
7. Yeraltı suyu yönetimi: OSB’ler ve tarımsal sulamada kontrollü kullanım için ne tür tedbirler yürürlükte? Yeraltı suyu kullanımının ve kaçak kuyu oranının güncel durumu nedir?
8. Kriz yönetimi: Tekirdağ için kuraklık “kriz kararları” alınmış mıdır? Hangi adımlar atılmıştır?
9. Kapalı sulama şebekesi: Yeni veya devam eden şebekelerde kapalı sisteme geçiş oranı nedir?
10. Bakım–onarım: Sulama sistemlerinin bakım ve onarımlarında il bazında durum nedir?
11. Erken uyarı sistemi: Ulusal düzeyde kuraklık erken uyarı sistemi hangi aşamada? Tekirdağ’da uygulanıyor mu?
12. Su Kanunu: 2026’da çıkarılacağı açıklanan yasanın takvimi, istişare süreçleri ve mevcut çalışmalar nelerdir?

Editöryal Analiz | “Olmadan Olmaz” Başlıklarıyla Tekirdağ’ın Su Gündemi

Tekirdağ’ın su meselesi artık teknik bir altyapı sorunundan çok daha fazlası: ekonomik rekabet, halk sağlığı, tarımsal üretim ve çevresel sürdürülebilirliğin kesiştiği bir varlık yönetimi dosyası. Aşağıdaki beş başlık, tartışmayı da çözüm yolunu da çerçeveliyor.

1) Havza Ölçeği: Ergene ve Alt Havzalarda Bütüncül Yönetim

Sorun “il sınırı” değil, “havza sınırı”. Kirlilik (evsel, endüstriyel, tarımsal), çekim (yeraltı kuyuları, yüzey su tahsisleri) ve akış rejimi (baraj, gölet, taşkın-kuraklık döngüsü) birlikte ele alınmadıkça, bir noktadaki iyileşme başka noktada kayba dönüşüyor.

• Gereken: Havza bazlı tek veri tabanı; OSB’ler, belediyeler, DSİ ve tarım birimlerinin ortak izleme paneli. Yeraltı suyu çekimleri ve deşarjlar günlük/aylık açık veriye dönüşmeli.
• Sonuç: Aynı suyun “üç ayrı idare tarafından üç farklı gerçeklikle” yönetilmesi engellenir; kararlar eşgüdümlü alınır.

2) Sanayi İçin Yeniden Kullanım: Arıtılmış Atıksu ve Proses Standartları

Sanayi, ekonomik lokomotif; ama proses suyu talebini vahşi çekimle karşılamak hem maliyetli hem kırılgan. Arıtılmış atıksuyun geri kazanımı, proses suyu standardı ve yağmur suyu hasadı zorunlulukları olmadan tablo değişmez.

• Gereken:
  • İleri arıtma + geri kazanım için OSB’lere zorunlu hedef (%20 → %40 → %60 kademeli).
  • Yağmur suyu depolama ve proses içi kapalı devre kullanımına asgari standart.
  • Geri kazanım kullanan işletmeye enerji/finansman teşviki, kullanmayan için kademeli bedel.
• Sonuç: Yeraltı suyuna bağımlılık azalır, kuraklık döngülerinde üretim sürekliliği korunur.

3) Tarımda Ürün–Su Ayak İzi: Desenin Su Verimliliğiyle Yeniden Kurgulanması

Su kıtlığında her ürün eşit değil. Deseni; yağış, toprak, tuzluluk ve sulama altyapısıyla uyumlu “su ayak izi” üzerinden yeniden planlamak şart.

• Gereken:
  • Damlaya/yağmurlamaya geçen üreticiye çıktı bazlı destek (gerçek su tasarrufu ve verim artışı ölçülerek).
  • Su tüketimi yüksek ürünlerde bölgesel üst sınır ve alternatif ürün rehberliği.
  • Basınçlı sulamada enerji maliyetini düşüren tarife/teşvik.
• Sonuç: Aynı suyla daha yüksek katma değer; kuraklıkta daha az gelir dalgalanması.

4) Şebekede Kayıp–Kaçak: İlçe Bazlı Hedef, Ölçme ve Şeffaf Raporlama

Kuyu derinleştirmek yerine şebekedeki kaybı düşürmek, en hızlı ve en ucuz “yeni kaynak”tır.

• Gereken:
  • İlçe bazında yıllık kayıp–kaçak hedefleri (ör. %35 → %25 → %18).
  • Akıllı sayaç, basınç yönetimi, DMA bölgeleri ve kaçak tespit ekipleri için performans sözleşmeleri.
  • Aylık yayınlanan şeffaf göstergeler: arz, çekim, kayıp, arıza, müdahale süresi.
• Sonuç: Faturalandırılmayan su azalır; hane ve sanayiye dönük kesintiler daha az, fiyat baskısı daha düşük olur.

5) Finansman: Baraj ve Kapalı Şebeke İçin Hibrit Model

Barajlar ve kapalı sulama şebekesi, tek seferlik büyük yatırımlar ister; yerel bütçeler bu ölçeği tek başına taşıyamaz.

• Gereken:
  • Merkezi bütçe ile çekirdek finansman;
  • Uluslararası iklim fonları (iklim uyum, su verimliliği, döngüsel ekonomi temalarıyla);
  • Kamu–özel hibrit modeller (geri ödeme su tasarrufundan/paylaşımından).
  • Proje bazlı şeffaf takvim ve “kilometre taşı”na bağlı ödeme.
• Sonuç: Finansman riskleri dağılır; projeler takvime bağlanır; siyasal döngülerden bağımsız ilerleme sağlanır.

Yönetişim İlkesi: “Veri → Hedef → Teşvik/Yaptırım → Şeffaflık”

Bütün başlıkların ortak paydası net: Ölçmediğiniz şeyi yönetemezsiniz. Yeraltı suyu çekimleri ve arıtma performansı dâhil tüm göstergeler ortak bir panelde toplanmalı; hedefler ilan edilmeli; hedefe yaklaşana teşvik, uzaklaşana yaptırım uygulanmalı; sonuçlar aylık kamuoyuna açıklanmalı.

Siyaset–Teknik Dengesi: Kriz Yönetiminden Kurumsallaşmaya

Kuraklık dönemlerinde “kriz masası” kaçınılmazdır; fakat kalıcı güven, kurumsal mekanizmayla kurulur. Su Kanunu’nun havza bazlı yönetişim, tahsis, erken uyarı ve yeniden kullanım boyutlarını netleştirmesi; yerel idare–OSB–DSİ üçgeninde eşgüdümü hukuken zorunlu kılması beklenir.

Sonuç: Kıtlık Değil, Yönetişim Testi

Tekirdağ’ın meselesi “su yokluğu”ndan çok “su yönetimi” sınavıdır. Havza ölçeği, sanayi yeniden kullanımı, tarımsal desen, şebeke kayıpları ve finansman zinciri birlikte çalıştığında; pahalı ve güvencesiz su döngüsü kırılır, kent ekonomisi kuraklık şoklarına karşı dayanıklı hâle gelir. Bu beş başlıkta atılacak somut adımlar, krizi yönetmekle kalmaz; Tekirdağ’ı Trakya’nın su verimliliği vitrini yapar.