İğneada diye başlayan dosya bugün Poliçe Koyu’na kadar somutlaştı. Su baskısı yaşayan, longozlarıyla, tarımıyla, kıyı turizmiyle ve yaşam alanlarıyla ayakta duran Trakya’ya nükleer santral kurulması bir enerji yatırımı değil; çevre, sağlık ve gelecek krizidir.

Trakya’da planlanan nükleer santral meselesi artık teknik bir enerji başlığı olmaktan çıkmıştır. Bugün konuşulan şey, bir reaktörün kaç megavat elektrik üreteceği ya da Türkiye’nin enerji arzına ne kadar katkı sunacağı değildir. Asıl konuşulan şey, Karadeniz kıyısında ormanla suyun birbirine değdiği, sulak alanların ve kumulların ekolojik süreklilik taşıdığı, yeraltı ve yerüstü su dengesi bakımından hassas, tarım ve doğa turizmi bakımından yüksek değere sahip bir yaşam kuşağına, on yıllar boyunca etkisi sürecek ağır bir endüstriyel tesisin yerleştirilmek istenmesidir.

Bu nedenle Trakya’daki nükleer santral tartışması, “Türkiye nükleer enerjiye karşı mı, değil mi” sorusundan çok daha büyüktür. Buradaki asıl soru şudur: Su baskısı yaşayan, tarım ve turizmle ayakta duran, yüksek koruma değerleri taşıyan bir coğrafyada böylesine yüksek etkili ve uzun ömürlü bir tesis kurulabilir mi?

Bu soruya dürüstçe bakıldığında ortaya çıkan tablo açıktır. Trakya’ya nükleer santral yapılması, kamu yararıyla değil; suyu, toprağı, kıyıyı, halk sağlığını ve bölgenin geleceğini riske atmakla açıklanabilir.

İğneada diye başlayan dosya artık haritadaki bir kıyı hattına dönüştü

Türkiye’nin üçüncü nükleer santral arayışı 2010’lu yılların başından itibaren enerji siyasetinin gündeminde yer aldı. Akkuyu ve Sinop’la birlikte üçüncü saha için Trakya seçeneği zaman zaman örtük, zaman zaman açık biçimde tartışıldı. Dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Ali Rıza Alaboyun’un 2015 yılında üçüncü nükleer santralin Kırklareli İğneada bölgesinde planlandığını açıklaması, bu tartışmayı ilk kez açık siyasi kayıt haline getirdi. O açıklama, Trakya’nın resmen nükleer enerji haritasına dahil edildiğini gösteriyordu.

Sonraki yıllarda resmi söylem zaman zaman daha temkinli bir dil kullandı. Kimi açıklamalarda yer seçiminin kesinleşmediği söylendi, kimi açıklamalarda ise Trakya’nın uzun vadeli nükleer hedefler içinde tutulduğu görüldü. Ancak son iki yılda yapılan açıklamalar, Sinop ve Trakya’daki yeni santraller için teknik ve diplomatik çalışmaların sürdüğünü, Türkiye’nin 2050’ye kadar yaklaşık 20 gigavat nükleer kurulu güç hedeflediğini yeniden ortaya koydu.

Yani Trakya dosyası rafa kaldırılmış bir seçenek değil, devletin canlı tuttuğu bir projedir.

Daha da önemlisi, yıllarca “İğneada’ya santral” diye konuşulan mesele artık çok daha somut bir kıyı hattında görünür hale geldi. Tartışmanın bugün Kıyıköy’ün batısında, Poliçe Plajı ile Kumçakıl Sahili arasında kalan ve Longoz Ormanları’na komşu sahaya doğru daraldığı görülüyor. Bu da nükleer meselesinin artık soyut bir niyet değil, haritada karşılığı bulunan ciddi bir yer dayatması olduğunu gösteriyor.

Bu sıradan bir yatırım alanı değil, Trakya’nın en hassas yaşam kuşaklarından biri

Planlanan alan boş, değersiz ve işlevsiz bir arazi değildir. Tersine, bu bölge suyla ormanın, kıyıyla sulak alanın, kumulla biyolojik çeşitliliğin birbirine bağlandığı çok hassas bir ekolojik sistemin parçasıdır. Longoz Ormanları yalnızca ağaç topluluğu değildir. Bu alan, su rejimi, kıyı yapısı, sulak alan dengesi, kumul sistemi, kuş yaşamı, balıkçılık, tarım ve doğa turizmiyle birlikte düşünülmesi gereken bütüncül bir doğal varlıktır.

Nükleer santral ise yalnızca reaktör binasından ibaret değildir. Liman düzenlemeleri, iletim hatları, servis yolları, güvenlik kuşakları, yardımcı yapılar, şantiye alanları, depolama sahaları ve sürekli bir endüstriyel hareketlilik demektir. Böyle bir tesis kurulduğunda sadece bir nokta değişmez; bütün kıyı rejimi değişir. Arazi kullanımı değişir. Sessizlik değişir. Peyzaj değişir. Ekosistem parçalanır. Bölgenin algısı değişir.

Bu yüzden nükleer santral burada yalnız bir enerji yatırımı değil, bütün bir coğrafyanın kullanım biçimini değiştirecek büyük bir müdahaledir.

Dünyanın gittiği yön başka, Trakya’ya dayatılan model başka

Nükleer savunucuları son yıllarda sık sık “dünyada nükleer geri dönüyor” söylemini öne çıkarıyor. Oysa küresel tablo bu kadar basit değil. Dünyada temiz enerji büyüyor; ancak bu büyümenin ana omurgasını nükleer değil, güneş ve rüzgâr oluşturuyor. Yeni kurulan kapasiteye, yatırım hızına ve maliyet avantajına bakıldığında asıl büyük dönüşüm yenilenebilir tarafta yaşanıyor.

Nükleer ise bazı ülkelerde varlığını korusa da yeni projelerde ciddi gecikmeler, yüksek maliyetler ve büyük finansman sorunlarıyla anılıyor. Avrupa’da nükleer yatırımlar zayıflarken yenilenebilir yatırımlar çok daha baskın hale geliyor. Yeni nükleer santraller kağıt üzerinde planlandığı gibi ilerlemiyor; yıllarca gecikiyor, maliyetleri katlanıyor, proje yönetimi kırılganlaşıyor.

Buna rağmen Trakya’ya sunulan model, geleceğin esnek, yaygın, düşük riskli enerji modeli değil; geçmiş yüzyılın ağır, merkezi ve yüksek riskli enerji modelidir.

Akkuyu bile uyarı olmaya yetmiyorsa, daha ne yaşanmalı?

Türkiye’nin bugün işletmede bir nükleer reaktörü yok. Ülkenin tek büyük nükleer inşaat deneyimi Akkuyu’dur. Ve Akkuyu, Trakya için ders çıkarılması gereken ilk dosyadır.

Akkuyu’nun yıllar içinde sürekli ertelenen takvimi, finansman ve dışa bağımlılık tartışmaları, bu projelerin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Nükleer enerji yalnızca mühendislik meselesi değildir. Aynı zamanda dış politika meselesidir, teknoloji bağımlılığı meselesidir, tedarik zinciri meselesidir, büyük sermaye riski meselesidir.

Birinci büyük proje bile bu kadar tartışmalı, gecikmeli ve dış etkilerden bağımlı ilerlerken, Trakya gibi su ve ekoloji açısından çok daha hassas bir coğrafyada ikinci ve üçüncü büyük hamleleri savunmak akılcı değildir.

Bugün Türkiye’nin elektrik kurulu gücü büyürken, güneş ve rüzgâr tarafında hızlı bir genişleme yaşanırken, Trakya’ya nükleer santral dayatılması “zorunluluk” değil tercihtir. Üstelik yanlış tercihtir.

Trakya’da asıl kriz enerji değil, sudur

Bu dosyanın kalbi sudur. Çünkü Trakya zaten su bakımından rahat bir bölge değildir. Bölge yıllardır kuraklık baskısı, yeraltı suyu çekilmesi, su kalitesindeki bozulma ve iklim değişikliğinin ağırlaştırdığı bir kırılganlıkla karşı karşıyadır.

Tam da bu nedenle nükleer santral tartışması Trakya’da başka yerlerden çok daha ağır sonuç doğurur. Çünkü nükleer tesisler büyük soğutma ihtiyacı duyan yapılardır. Kıyı santralleri büyük ölçüde deniz suyuyla soğutulsa bile bu, su meselesinin çözüldüğü anlamına gelmez. Sorun yalnız biçim değiştirir.

Denizden alınan çok büyük hacimlerde su, sistemde kullanıldıktan sonra daha sıcak halde tekrar denize bırakılır. Bunun sonucu termal kirlilik, kıyı ekosistemi üzerinde ısı baskısı, çözünmüş oksijen seviyelerinde değişim, balık yumurtaları ve larvalar üzerinde zarar, deniz çayırlarında tahribat ve uzun vadeli ekolojik bozulmadır.

Yani “denizden su alır, mesele biter” savunması gerçeği gizler. Mesele bitmez; yalnızca iç su baskısı, deniz ve kıyı ekosistemi baskısına dönüşür.

Üstelik Trakya’da tartışılan saha, su güvenliği bakımından zaten hassas olan bir bölgede yer alıyor. Böyle bir coğrafyada nükleer santral, yalnız enerji değil aynı zamanda su rejimine müdahaledir.

Longozlara komşu bir nükleer santral çevre felaketidir

İğneada ve çevresi, Türkiye’nin en özel doğal alanlarından biridir. Longoz ormanları, sulak alanlar, kıyı kumulları ve su beslenme alanlarıyla bu bölge, sıradan bir kıyı bandı değil, korunması gereken bir doğal mirastır.

Bu tür alanlarda en büyük tahribat çoğu zaman işletme döneminde değil, inşaat aşamasında başlar. Hafriyat, yol açma, şantiye kurulumu, lojistik baskı, güvenlik çeperleri ve altyapı düzenlemeleri doğanın bütünlüğünü daha tesis çalışmaya başlamadan bozar.

Bir nükleer santral kurulduğunda yalnızca bina yapılmaz. O kıyı yeniden çizilir.

Longozlara komşu bir bölgede bu dönüşüm yalnız çevresel değil, ahlaki bir sorundur da. Çünkü herkesin bildiği bir gerçek vardır: Böyle alanlar sanayi yükü taşımak için değil, korunmak için vardır.

Halk sağlığı açısından mesele yalnız kaza değildir

Nükleer enerji tartışması çoğu zaman yalnızca büyük bir kaza olasılığı üzerinden yapılır. Oysa halk sağlığı açısından mesele çok daha geniştir. Nükleer tesis, kaza yaşanmasa bile sürekli bir kaygı rejimi üretir. Sürekli çevresel izleme, sürekli su ve gıda güvenliği tartışması, sürekli atık yönetimi kaygısı, sürekli tahliye ve acil durum başlığı demektir.

Bir kaza ya da sızıntı halinde ise tablo çok daha ağırlaşır. Radyoaktif maddeler havaya, toprağa ve suya yayılabilir. Yağışlarla geri dönebilir. Tarım ürünlerine karışabilir. Hayvansal gıda zincirine girebilir. İnsan vücudunda yıllara yayılan etkiler bırakabilir.

İşte bu yüzden nükleer diğer enerji teknolojilerinden farklıdır. Bir rüzgâr türbini, bir güneş santrali ya da bir biyokütle tesisi halk sağlığını böyle bir uzun vadeli belirsizlik ve korku rejimine sokmaz. Nükleer ise doğası gereği bunu yapar.

Çernobil’den ve Fukuşima’dan bugüne insanlığın gördüğü en sert ders budur: Nükleer felaket yalnız yaşandığı gün değil, yıllar boyunca sürer. Toprakta sürer. Suda sürer. Gıdada sürer. İnsanların hafızasında sürer.

Trakya gibi tarım, su ve kıyı yaşamının iç içe geçtiği bir coğrafyada böyle bir riskin adı basitçe “yatırım” olamaz.

Tarım ve turizm için görünmeyen ama yıkıcı bir tehdit

Trakya’nın gücü toprağındadır. Üretimindedir. Kırsal yaşamındadır. Doğa turizmindedir. Kıyı kimliğindedir.

Bu yüzden nükleer santral burada yalnız çevreyi değil, bölgenin ekonomik itibarını da tehdit eder. Çünkü tarım ve turizm yalnız fiziksel alanla değil, güven duygusuyla yaşar. Bir bölgenin adı “longoz”, “temiz kıyı”, “doğal yaşam”, “yerel üretim” ile anılıyorsa, bu isim aynı zamanda ekonomik değerdir.

Nükleer santral ise bu isme başka bir gölge düşürür. Şüpheyi çağırır. Risk algısını büyütür. Bölgenin doğa ve üretim markasını aşındırır.

Bu zarar ilk gün sayılarla görünmeyebilir. Ama zaman içinde hem turizmde hem tarımda ağır bir itibar kaybına dönüşebilir. Bu nedenle nükleer mesele yalnız çevre mühendisliği değil, aynı zamanda kırsal ekonomi ve bölgesel marka değeri meselesidir.

Trakya’da çevre mücadelesi neden bu kadar güçlü?

Çünkü bu itiraz romantik bir doğa sevgisinden ibaret değildir. Bu itiraz yaşam alanını savunma refleksidir.

Bölge halkı, çevreciler, yaşam savunucuları, meslek odaları ve çeşitli siyasi aktörler yıllardır İğneada ve çevresinin ağır sanayi ve yüksek riskli projelere açılmasına karşı ses yükseltiyor. Nükleer karşıtlığı da bu hattın bir parçası.

Bu karşı çıkışın temelinde çok basit bir gerçek var: Trakya’nın bu kıyı hattı yanlış yerdir. Su açısından yanlıştır. Orman açısından yanlıştır. Sağlık açısından yanlıştır. Tarım açısından yanlıştır. Turizm açısından yanlıştır.

İşte bu yüzden itiraz da büyüktür.

Yenilenebilirin önü açılmak yerine nükleer dayatılıyor

Trakya ve Türkiye genelinde güneş ve rüzgâr potansiyeli çok güçlü. Buna rağmen yerelde ve bölgede yenilenebilir projelerin önünde çoğu zaman şebeke ve trafo kapasitesi engelleri duruyor. Yani aslında daha düşük riskli, daha hızlı devreye alınabilecek, daha yaygın fayda üretecek projeler önünü açacak altyapıyı beklerken; yüksek riskli, çok pahalı ve çok uzun soluklu nükleer yatırımlar siyasal öncelik haline getiriliyor.

Bu tablo enerji politikası bakımından temel bir çelişkiyi gösteriyor. Eğer gerçekten amaç enerji güvenliği ve kamu yararıysa, önce bölgenin güneşini, rüzgârını, depolamasını, dağıtık üretimini ve şebeke kapasitesini büyütmek gerekir. Trakya gibi hassas bir kıyıya nükleer santral dayatmak ise çözüm değil, yanlış yönelimdir.

Trakya’ya nükleer değil, korunmuş bir gelecek gerekir

Bugün bütün tablo birlikte okunduğunda sonuç nettir.

Trakya’da planlanan nükleer santral bir enerji çözümü değildir. Bu proje suya baskıdır. Kıyıya baskıdır. Longozlara baskıdır. Tarıma baskıdır. Turizme baskıdır. Halk sağlığına ve gelecek kuşakların yaşam hakkına baskıdır.

Dünyada yenilenebilir enerji büyürken, yeni nükleer projeler gecikme ve maliyet krizleriyle boğuşurken, Akkuyu deneyimi dışa bağımlılığın ve kırılganlığın ne kadar ağır olduğunu gösterirken, Trakya gibi hassas bir coğrafyaya nükleer santral kurmak rasyonel bir tercih değildir.

Trakya’nın ihtiyacı nükleer santral değildir. Trakya’nın ihtiyacı suyu koruyan, ormanı yaşatan, kıyıyı savunan, halk sağlığını önceleyen, yenilenebilir enerji altyapısını büyüten ve bölgesel yaşamı doğayla birlikte güçlendiren bir gelecek planıdır.

İKTİDAR KANADI NE DİYECER? NÜKLEERDE SUSAN DA TARAFTIR!

Trakya’da son dönemde çevre mücadelelerine siyasi yelpazenin farklı kesimlerinden destek gelirken, şimdi gözler planlanan nükleer santral konusunda AK Parti ve MHP’nin yerel yöneticilerine çevrildi. Özellikle MHP’li Kırklareli Belediye Başkanı Derya Bulut’un nasıl bir tavır alacağı merak ediliyor.

Trakya’da planlanan nükleer santral tartışması büyürken, çevre mücadelesi de artık yalnız yaşam savunucularının ve meslek odalarının gündemi olmaktan çıktı. Son bir yıldır Marmaraereğlisi ve Kapaklı’daki çevreci itirazlara AK Parti ve MHP kanadından da destek gelmesi, gözleri bu kez nükleer gibi çok daha hayati bir başlıkta iktidar bloğunun yerel temsilcilerine çevirdi.

Bölgede su kaynakları, tarım alanları, kıyı ekosistemi ve halk sağlığı açısından ağır sonuçlar doğurabileceği belirtilen nükleer santral projesiyle ilgili olarak, AK Parti ve MHP’li yerel yöneticilerin nasıl bir tutum alacağı merak konusu oldu. Özellikle Kırklareli’nde siyaset ve kamuoyu dikkatini, MHP’li Kırklareli Belediye Başkanı Derya Bulut’un tavrına çevirmiş durumda.

Nükleer santral tartışmasının artık yalnız teknik bir yatırım başlığı olmadığına dikkat çeken bölgedeki çevre duyarlılığı, bu konuda sessiz kalınmasının da başlı başına siyasi bir tercih olarak yorumlanmasına yol açıyor. Çünkü mesele, yalnızca enerji üretimi değil; Trakya’nın suyu, toprağı, ormanı, kıyıları ve geleceğiyle ilgili bir karar olarak görülüyor.

Bu nedenle yerel kamuoyunda, “Marmaraereğlisi’nde, Kapaklı’da çevre başlıklarında ses veren siyasi aktörler, nükleer gibi çok daha büyük bir tehdit karşısında ne yapacak?” sorusu daha yüksek sesle sorulmaya başlandı.

Özellikle Kırklareli hattında gözler, kentin belediye başkanı olarak Derya Bulut’un vereceği mesaja çevrilmiş durumda. Bulut’un bu süreçte açık ve net bir karşı duruş sergileyip sergilemeyeceği, yalnızca yerel yönetim tavrı açısından değil, MHP tabanına ve bölgedeki milliyetçi seçmene verilecek siyasi mesaj açısından da önem taşıyor.

Trakya’da nükleer dosya büyürken, bundan sonra yalnız projenin kendisi değil, siyasetçilerin bu projeye karşı nerede durduğu da daha çok tartışılacak gibi görünüyor. Çünkü bölgede giderek güçlenen görüş şu: Nükleer gibi hayati bir konuda sessizlik, tarafsızlık değil; doğrudan bir tercihtir.

NÜKLEER NEDEN FELAKETTİR?