Doğu Almanya ve Berlin Eyalet seçimleri geride kalırken, ortaya çıkan tablo Avrupa siyaseti açısından çelişkiler barındırmakta. Saksonya’da, Thüringen’de, Brandenburg’da, Almanya’nın soğuk savaş sınırlarını tekrar çizecek şekilde, aşırı sağcı AfD sandıktan açık ara birinci çıkarken, başkent Berlin’de seçimi Die Linke’nin adayı Elif Eralp kazandı. Bu sonuçlar birlikte okunduğu takdirde aynı sorunun iki farklı cevabı olabilir.

Doğu Almanya: Solun Halktan Kopuşunun Bedeli

Öncelikle Avrupa’da aşırı sağın neden yükseldiğine dair basmakalıp tespitlerin biraz dışına çıkmamız gerek. Avrupa’da aşırı sağın yükselişi genellikle ekonomik krizler, enflasyon veya göç dalgalarıyla açıklanıyor. Ancak bu durum, Avrupa’nın on yıllardır yürüttüğü kültür politikalarından ve bu politikanın toplumda yarattığı yabancılaşmadan bağımsız düşünülemez.

Politika tasarımının ilk adımı, sorunun varlığını kabul etmektir; literatürde buna “sorun tanımlama” (problem definition) denir. Avrupa solu ve merkez siyaseti ise uzun süredir bunun tam tersini yapıyor. Halkın göç, güvenlik, kültürel aidiyet ve alım gücüne dair kaygılarını, çözülmesi gereken, kamu politikası sorunu olarak ele almak yerine, “ahlaki zaaf” olarak kodlamakta. Halkın mahallesindeki değişimden veya geçim sıkıntısından kaynaklanan şikayetleri, elitist bir kozmopolitizm anlayışıyla “abartı” etiketiyle geçiştirmekte. Sol, çözüm üretmek yerine insanlara nasıl düşünmeleri gerektiğini anlatan bir kültürel pedagoji dayattı. Bu sorunu yok sayma durumu, sorunu sahiplenecek başka bir siyasi aktörün yükselişine neden olur. Avrupa Sol yaklaşımı ise somut politika yaklaşımları üretmek yerine, “aşırı sağcı” hatta “faşist” olmayı dile getirmekle gurur duyan bu aktörlerin “aşırı sağcı” olduğunu ifşa etmeyi tercih etti. Halkın görünen köyü görmediğine dair yüzeysel ve varsayımsal tutuma söylem geliştirdi. Halktan kopuk, üstten bakan bu yaklaşım tarzı AfD gibi hareketlerin güç kaybetmesinden ziyade daha da güçlenmesine olanak sağlamaktan başka bir işe yaramadı.

Doğu Almanya’daki seçmen davranışı verileri bu açıdan öğretici olacaktır. Bugün AfD’ye oy veren kitlelerin önemli bölümü, sağ gelenekten gelmiyor. Elbette seçim çevresi daraltıldıkça ulaşılabilecek benzersiz sebep ve motivasyonlar ortaya çıkacaktır. Ancak bu bölgede sol, sosyalist, sosyal demokrat anlayışın güçlü bir tabanı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.

Sol’un İlk Şansı Berlin Değildi!

Esasen 2021 dinamikleri ile ilk şans Olaf Scholz liderliğinde SPD’ye verilmişti. Ancak Yeşiller ve FDP ile kurulan ve parti renklerinden dolayı “Trafik Işığı Koalisyonu” olarak anılan koalisyon; üç partiyi aynı masada tutmaya çalışırken karar almayı değil, krizi ertelemeyi öncelemek durumunda kaldı. Yönetimsel zafiyet görünümünün yanında; enerji krizi ve resesyonla sarsılan ekonomide, borç freni nedeniyle ne yatırım ne sosyal harcamalarda artış gözetilebildi. Sorunlarına makul, somut politika çözümleri sunulmayan ve ana akım siyasette temsil edilmediğini düşünen seçmen, radikal çözüm öneren aktörlere yöneldi. Burada altı çizilmesi gereken nokta şu: İnsanlar AfD’ye ekonomi programına ya da dış politika vizyonuna ikna oldukları için yönelmedi. AfD, yalnızca “ortada bir sorun var ve kaygılarınızda haklısınız” dediği için yükseldi. Solun terk ettiği kamu politikası alanını, aşırı sağ popülist bir öfke siyaseti doldurdu. Doğu Almanya haritasındaki AfD rengi, aşırı sağın gücünden çok, solun bıraktığı boşluğun büyüklüğünü gösterir diyebiliriz. Aşırı sağın yükselişini, “halk popülist söylemlere kanıyor” diyerek kaderci bir önlenemezlik anlatısına hapsetmek kolaycılığına kaçmamalıyız. Bu yükseliş, somut koşulların tahliliyle anlaşılabilir ve önlenebilir, alternatif yaratılabilir bir süreç olmakla birlikte, Avrupa sol anlayışının uzun vadeli hastalığı olan “görmezden gelme” davranışı devam ederse gerçek önlenemez durumlara yol açacaktır.

Berlin’de Birincil Dert Kimlik Değil, Kira

Peki Berlin’de fark yaratan neydi? Bu bağlamda Berlin’de Sol’un zaferi ilk bakışta bir istisna gibi görülebilir. Oysa doğrudan yukarıdaki tezi doğrulayacak şekilde konumlanmaktadır.
Die Linke’nin adayı Elif Eralp, Berlin’de seçimi, soyut tartışmalarla değil, kentin en somut ve en yakıcı sorununa odaklanarak kazandı: barınma krizi. Berlin seçmeni için, ödenemez hale gelen kiraların, diğer hamasi söylemlerden daha önemli bir konumda olduğu görüldü. Die Linke bu soruna “piyasa dinamikleri böyle” diyerek yaklaşmak yerine sorunun adını koydu ve somut politika önerileriyle sahaya çıktı. Büyük emlak şirketlerinin kamulaştırılması, kira düzenlemeleri, güçlü sosyal konut programları. Halkın gündelik gerçekliğine doğrudan dokunan radikal kamu politikası önerileri, seçmenle sol arasında Doğu Almanya’da kopmuş olan bağı Berlin’de yeniden kurdu. Ne kadar Elif Eralp’ın seçim kampanyasının dayandığı diğer temel unsur “kimlik siyaseti” olsa da kira tavanı ve konut hakkı gibi somut talepler, farklı sosyal dinamikleri aynı safta buluşturdu.

Yani Doğu Almanya ile Berlin arasındaki farkın seçmenin niteliği değil; solun tutumu olduğunu vurgulamak yanlış olmayacaktır. Seçmen her iki seçim bölgesinde de aynı şeyi istedi; derdinin görülmesini ve çözüm üretilmesini. Berlin’de sol bu talebi duydu. Seçmen aşırı sağa yönelmek yerine, göçmen bir ailenin Almanya’da doğmuş ilk nesli, siyasetçi demografisine göre genç, kadın bir başkanın sorunlarını duyacağına güvenerek sola bir şans verdi.

2026 itibarıyla Almanya’dan çıkarılacak ders açık. Aşırı sağın yükselişini durdurmanın yolu, ona oy veren kitleleri ahlaki olarak kınamaktan ya da “yanlış oy kullanmakla” suçlamaktan geçmiyor. Bu söylemsel yaklaşım bugüne kadar denendi ve her seferinde aşırı sağı büyüttü.

Çözüm, solun halkın kaygılarına kendi perspektifinden meşru, makul, adil, kamucu, somut cevaplar üretmesinden geçiyor. Berlin, bunun mümkün olduğunu gösteren bir vaka çalışmasıdır. Ancak tek başına yeterli değildir. Avrupa solu, üstten bakışından vazgeçip kamu politikası üretme sahasına dönmediği sürece, Berlin gibi kentsel başarılar, Doğu Almanya’dan yükselen ve kıtaya yayılan dalgayı durdurmaya yetmeyecektir. Sınıf ile sol arasında kopan bağı tekrar inşa etmek için, metropollerde tırnak tutan cılız sol motivasyonu kırsala uyarlayarak yaymak elzem görünmektedir. Doğu Almanya, Avrupa’daki uyarılardan yalnızca bir tanesi; Berlin ise hâlâ vakit varken tutulabilecek yolun haritasıdır.

Orçun Karacaduralıoğlu

Alberti, S. (2026, 17 Eylül). Das schauen wir dann nach dem Sonntagabend. taz. https://taz.de/RBB-Wahlarena/!6213207/

ARD/Tagesschau. (2026, 21 Eylül). Vorläufiges Ergebnis: Linke ist klare Gewinnerin der Berlin-Wahl. https://www.tagesschau.de/inland/landtagswahlen/berlin/2026/vorlaeufiges-ergebnis-berlin-abgeordnetenhaus-2026-100.html

BBC Türkçe. (2026, 7 Eylül). Almanya’da Saksonya-Anhalt seçimleri sonrası siyasi tablo. https://www.bbc.com/turkce/articles/c986w7ngdeeo

Die Linke Berlin. (2026). Berlin bezahlbar machen: Wahlprogramm zur Abgeordnetenhauswahl 2026. https://dielinke.berlin/partei/wahlen/abgeordnetenhauswahlen-2026/

DW Türkçe. (2024, 2 Eylül). Eyalet seçimleri: Thüringen’de aşırı sağcı AfD oylarını artırdı. https://www.dw.com/tr/almanyada-eyalet-se%C3%A7imleri-th%C3%BCringende-a%C5%9F%C4%B1r%C4%B1-sa%C4%9Fc%C4%B1-afd-kazand%C4%B1/a-70105365

DW Türkçe. (2026). Berlin seçimleri: Sol Partili Elif Eralp kimdir?. https://www.dw.com/tr/berlin-se%C3%A7imleri-sol-partili-elif-eralp-kimdir/a-79331267

Euronews Türkçe. (2026, 7 Eylül). Almanya Saksonya-Anhalt seçim sonuçları: AfD ezici zaferle kazandı. https://tr.euronews.com/my-europe/2026/09/07/saksonya-anhalt-secimi-sandik-cikis-anketlerine-gore-afd-kazandi

Gazete Oksijen. (2026, 21 Eylül). 5 maddede Berlin eyalet seçimleri: Solun adayı Elif Eralp anketlerde zirvede, AfD güç kazanıyor. https://gazeteoksijen.com/dunya/5-maddede-berlin-eyalet-secimleri-solun-adayi-elif-eralp-anketlerde-zirvede-afd-guc-kazaniyor-289621

Göç Vakfı. (2024, 7 Kasım). Trafik Işığı Söndü: Koalisyonun Dağıldığı Almanya’yı Ne Bekliyor?. https://gocvakfi.org/trafik-isigi-sondu-koalisyonun-dagildigi-almanyayi-ne-bekliyor/

Kollberg, M. (2026, 20 Eylül). ‘Berlin’s Mamdani’ could carry Left party to power in Berlin. The Irish Times. https://www.irishtimes.com/world/europe/2026/09/20/berlins-mamdani-could-carry-left-party-to-power-in-berlin/

Rada, U. (2026, 5 Temmuz). Der Berlin-Trend und das grüne Dilemma: Zwischen Linksbündnis und Rotem Rathaus. taz. https://taz.de/Der-Berlin-Trend-und-das-gruene-Dilemma/!6193490/

Reuters. (2026, 18 Eylül). Berlin’s acute housing shortage, soaring rents dominate city election. https://www.reuters.com/world/berlins-acute-housing-shortage-soaring-rents-dominate-city-election-2026-09-18/

Reuters. (2026, 20 Eylül). Far-left party wins Berlin election, pledging to nationalise housing. https://www.reuters.com/world/far-left-party-wins-berlin-election-pledging-nationalise-housing-2026-09-20/